Khi khoang miệng xuất hiện các vết loét gây đau rát, khó chịu kèm theo những mảng trắng hình mạng lưới hoặc vùng sần đỏ, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của bệnh lichen phẳng ở miệng. Đây là một bệnh lý niêm mạc mạn tính cần được quan tâm đúng mức để tránh các biến chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Dưới đây là thông tin y khoa chi tiết về bệnh lý này, từ nguyên nhân, triệu chứng đến các phương pháp điều trị chuẩn y khoa.
Lichen phẳng ở miệng là gì?
Lichen phẳng ở miệng là tình trạng viêm mạn tính của niêm mạc miệng. Bệnh lý này xảy ra khi hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào niêm mạc miệng khỏe mạnh. Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, phổ biến nhất là các mảng trắng dạng lưới ren, các nốt sần đỏ hoặc nghiêm trọng hơn là các vết loét đau rát.
Lưu ý quan trọng: Lichen phẳng ở miệng không phải là bệnh truyền nhiễm. Bệnh không lây từ người sang người qua đường hô hấp, ăn uống hay tiếp xúc. Tuy nhiên, bệnh gây khó chịu đáng kể và nếu không được kiểm soát, một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển thành biến chứng ác tính (ung thư).
Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra lichen phẳng ở miệng vẫn chưa được xác định tuyệt đối. Tuy nhiên, giới chuyên môn thống nhất rằng bệnh có liên quan mật thiết đến sự rối loạn của hệ miễn dịch.
Cơ chế miễn dịch
Hệ miễn dịch hoạt động sai lệch, nhầm lẫn và tấn công các tế bào niêm mạc miệng. Quá trình này có sự tham gia của các tế bào T (đặc biệt là T CD8+) cùng sự gia tăng các cytokine gây viêm (TNF-alpha, IL-1, IL-6…), dẫn đến tổn thương tế bào.
Các yếu tố thúc đẩy
Bên cạnh yếu tố tự miễn, một số tác nhân sau đây được xem là yếu tố nguy cơ hoặc nguyên nhân kích hoạt bệnh:
- Bệnh lý toàn thân: Nhiễm virus viêm gan C, nhiễm nấm Candida hoặc vi khuẩn HP.
- Phản ứng thuốc: Tác dụng phụ của thuốc giảm đau, thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị tăng huyết áp, tim mạch hoặc thuốc chống sốt rét.
- Vật liệu nha khoa: Phản ứng dị ứng với kim loại trong miệng như Amalgam trám răng cũ.
- Hóa chất: Kích ứng với thành phần trong kem đánh răng hoặc nước súc miệng.
- Chấn thương cơ học: Răng gãy vỡ sắc nhọn, hoặc hàm giả không sát khít cọ xát lâu ngày vào niêm mạc.
Triệu chứng lâm sàng thường gặp
Việc nhận biết sớm các triệu chứng giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả cao hơn. Các dấu hiệu của lichen phẳng ở miệng thường xuất hiện ở má trong, lưỡi, nướu và môi.
- Dạng lưới: Dạng này phổ biến nhất và ít đau, xuất hiện các đường kẻ trắng đan xen như mạng nhện hoặc vân ren còn gọi là vằn Wickham.
- Dạng trợt: Niêm mạc đỏ rực, bong tróc hoặc hình thành vết loét. Dạng này gây đau rát dữ dội, đặc biệt khi ăn đồ nóng, chua, cay.
- Dạng teo: Niêm mạc trở nên mỏng và đỏ, thường kết hợp với dạng lưới hoặc loét.
- Cảm giác chủ quan: Bệnh nhân thường cảm thấy nóng rát, xót, đau khi ăn uống hoặc nhạy cảm hơn khi vệ sinh răng miệng.
Hình ảnh bệnh lichen phẳng và phân biệt với bệnh da liễu
Lichen phẳng có thể biểu hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể vì thế việc phân biệt rõ lichen phẳng ở miệng và các biểu hiện ngoài da là rất cần thiết cho việc chẩn đoán.
Bảng so sánh đặc điểm lâm sàng
| Đặc điểm | Lichen phẳng ở miệng | Lichen phẳng ở da |
| Vị trí | Niêm mạc má, lưỡi, nướu, môi. | Cổ tay, cổ chân, thắt lưng, da đầu. |
| Hình thái | Mảng trắng dạng lưới, vết loét đỏ, sưng đau. | Sẩn đỏ tím, bề mặt phẳng, bóng, có thể có vảy. |
| Triệu chứng | Đau rát, xót khi ăn uống, nhạy cảm với nhiệt độ. | Ngứa dữ dội, đặc biệt là vào ban đêm. |
| Nguy cơ ác tính | Có nguy cơ nhỏ tiến triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy. | Hầu như lành tính, không chuyển biến ác tính. |
Hình ảnh bệnh lichen phẳng
Để nhận diện đúng hình ảnh bệnh lichen phẳng, bạn cần chú ý đến các đặc điểm sau:
- Dạng lưới trắng: Nhìn kỹ sẽ thấy các đường trắng mảnh đan chéo nhau trên nền niêm mạc hồng hoặc đỏ.
- Vết loét đỏ: Vùng trung tâm vết loét thường có màu đỏ tươi hoặc vàng nhạt, xung quanh có viền trắng bao bọc.
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị lichen phẳng
Mặc dù bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, thống kê y khoa cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở các nhóm sau:
- Độ tuổi: Người trung niên từ 30 – 60 tuổi.
- Giới tính: Phụ nữ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới (tỷ lệ khoảng 2:1), có thể liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố.
- Tiền sử bệnh lý: Người mắc các bệnh tự miễn khác như Lupus ban đỏ, viêm tuyến giáp Hashimoto, hoặc tiểu đường.
- Yếu tố tâm lý: Người chịu áp lực, căng thẳng kéo dài có nguy cơ bùng phát bệnh cao hơn.
Biến chứng và rủi ro sức khỏe khi bị lichen phẳng
Nếu không được kiểm soát, lichen phẳng ở miệng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng như sau:
- Suy giảm chất lượng cuộc sống: Các cơn đau rát dai dẳng khiến việc ăn uống trở thành “cực hình”, dẫn đến sụt cân, suy nhược và mệt mỏi tinh thần.
- Nhiễm trùng thứ phát: Các vết loét hở là cửa ngõ cho vi khuẩn và nấm xâm nhập, làm tình trạng viêm nặng nề hơn.
- Nguy cơ ung thư hóa: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất. Mặc dù tỷ lệ thấp, nhưng lichen phẳng dạng loét kéo dài được xếp vào nhóm tổn thương tiền ung thư. Do đó, việc theo dõi định kỳ là bắt buộc.
Các phương pháp điều trị lichen phẳng chuẩn y khoa
Mục tiêu điều trị chính là: Kiểm soát triệu chứng, làm lành tổn thương và ngăn ngừa biến chứng ung thư. Không có phương pháp điều trị dứt điểm hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát bệnh hiệu quả.
Điều trị bằng thuốc
Tùy vào mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ kê đơn:
- Corticosteroids: Dạng bôi tại chỗ là lựa chọn đầu tay để giảm viêm. Trường hợp nặng có thể dùng dạng uống hoặc tiêm.
- Thuốc ức chế miễn dịch: Dùng khi cơ thể không đáp ứng với Corticosteroids.
- Thuốc giảm đau và kháng Histamin: Hỗ trợ giảm triệu chứng khó chịu tạm thời.
Điều trị hỗ trợ và chăm sóc tại nhà
- Vệ sinh răng miệng: Sử dụng bàn chải lông mềm, kem đánh răng không chứa chất tẩy rửa mạnh như Sodium Lauryl Sulfate.
- Dung dịch súc miệng: Sử dụng các loại nước súc miệng kháng khuẩn không chứa cồn hoặc nước muối sinh lý để làm sạch nhẹ nhàng.
- Loại bỏ yếu tố kích thích: Thay thế các miếng trám răng cũ nếu nghi ngờ dị ứng; mài chỉnh các răng sắc nhọn.
Chế độ dinh dưỡng và phòng ngừa tái phát
Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc giảm đau và hỗ trợ lành thương cho bệnh nhân lichen phẳng ở miệng:
- Nên tránh: Thực phẩm cay nóng, đồ chua, thực phẩm cứng, giòn và các chất kích thích.
- Nên ăn: Thực phẩm mềm, mát, dễ nuốt, đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây ít axit để bổ sung vitamin và khoáng chất nâng cao miễn dịch.
- Quản lý căng thẳng: Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc là yếu tố then chốt để ngăn ngừa bệnh tái phát nặng hơn.
Giải đáp thắc mắc thường gặp
Lichen phẳng ở miệng có tự khỏi không?
Bệnh thường diễn tiến mạn tính và hiếm khi tự khỏi hoàn toàn mà không cần can thiệp. Các triệu chứng có thể thuyên giảm rồi tái phát theo chu kỳ. Việc điều trị giúp kéo dài thời gian lui bệnh và giảm nhẹ triệu chứng.
Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?
Cần thăm khám chuyên khoa ngay nếu:
- Vết loét trong miệng không lành sau 2 tuần.
- Cảm thấy đau đớn dữ dội, không thể ăn uống.
- Có sự thay đổi bất thường về màu sắc hoặc hình dạng của niêm mạc miệng.
- Xuất hiện các khối u sần hoặc chảy máu không rõ nguyên nhân.
Bệnh nhân cần làm xét nghiệm gì để chẩn đoán?
Thông thường, bác sĩ có thể chẩn đoán qua thăm khám lâm sàng. Tuy nhiên, để khẳng định chắc chắn và loại trừ ung thư, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết (lấy một mẫu mô nhỏ để kiểm tra dưới kính hiển vi).
Lichen phẳng ở miệng tuy dai dẳng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và tuân thủ điều trị. Nếu bạn nhận thấy niêm mạc miệng có các vân trắng hoặc vết loét lâu lành, hãy đến ngay Nha khoa Shark để được các bác sĩ chẩn đoán chính xác và hướng dẫn cách chăm sóc đúng cách nhé.
